S A D E T E P R E SH E V A

Sadete Presheva është poetesha e pare shqiptare në Kosovë dhe në viset shqiptare të ish Jugosllavisë.

Sadete Presheva “Kërkoj kohë të qetë” Sh.B. “Vatra”- Prishtinë. Poezitë e vëllimit në fjalë paraqesin gjithë atë vrull të ndodhive të cilat koha i ka kaluar, e poetja i ka vargëruar me një gjuhë të pastër poetike, gjithnjë duke sprovuar individualitetin e saj krijues, gjë që dëshmohet në lexim të poezive të saja. Në shumicën e poezive të këtij vëllimi shihet qartë se Sadetja ka përdorë figura metaforike ne vargjet e saja.

Nuk hesht edhe nëse ndokush m’i vë prangat/, vargje këto që fillojnë vëllimin poetik “Kërkoj jetë të qetë”, të poeteshës dhe profesoreshës Sadete Presheva e cila këtyre ditëve pa dritën e botimit.Këto vargje sikur të kujtojnë një kohë me plot padrejtësi, urrejtje dhe censurë.Por kjo është një formë e revoltës së autores se nuk mund assesi të hesht, por t’i shpreh edhe në këtë formë padrejtësitë e shumë segmenteve të jetes së shqiptarëve nëpër kohë.Janë pra këto vargje të veprës së katërt të Sadete Preshevës, e cila rrallë boton por shkrimet e saja kanë një art të veçantë dhe i bëjnë ballë edhe ndryshimit të kohëve dhe gjithnjë të shetisin pahetueshëm nëpër kohë e situata të ndryshme.

/Nuk hesht edhe ndokush ma kthen tyten e pushkës/, edhe këto janë dëshmi shtesë për shprehje moskënaqësie që atëbotë e rrethonte padrejtësia në çdo lëmi të jetës së shqiptarëve. Këto vargje kanë lidhëshmëri me titullin e librit “Kërkoj kohë të qetë” .Poezitë e Sadetes të shkruara në momente të ndryshme kohore, len të kuptojmë se poetesha në mënyrë direkte kërkon kohë të qetë pa dhunë, pa imponime të ndryshme, pa luftëra, spastrime etnike në njërën anë, dhe shterrjen e censures dhe të shfaqjes së mendimit të lirë në shkrime në anën tjetër. Si i tillë libri ndahet në katër cikle poetike:”Qielli ka yjet”, “Nata m’i fal ëndrrat” , ” Kënga e gjinkallës” dhe ” As pranverë as verë”.

Me peshën e kohës

Motivet që rrahen brenda vëllimit poetik të Sadetes janë pothuajse shumica patriotike, dikund hetohen edhe motive kurbeti, të jetës së përditshme, vargje sociale dhe poezia përkushtimore me titull “Psallmë për Xhejlanen”, të cilat e përbëjnë tërësinë e këtij libri. Poezitë e vëllimit në fjalë paraqesin gjithë atë vrull të ndodhive të cilat koha i ka kaluar, e poetja i ka vargëruar me një gjuhë të pastër poetike, gjithnjë duke sprovuar individualitetin e saj krijues, gjë që dëshmohet në lexim të poezive të saja.

Në shumicën e poezive të këtij vëllimi shihet qartë se Sadetja ka përdorë figura metaforike ne vargjet e saja. Kisha veçuar edhe këto figura që janë më të theksuara në poezitë e kësaj përmbledhjeje si p.sh.:hiperbollën, epiforen, simplokën e tjera figura që janë më pak të pranishme.Të gjitha poezitë që e kompletojnë këtë vepër janë vargje të lira, nuk janë të rimuara dhe për nga kuptimi janë gjysëmhermetike-alegorike ku lexuesi duhet ta lexojë me vëmendje librin me qëllim të zbulimit të porosisë së autores që fshihet në brendësi të vargjeve.Edhe në vazhdim të shtjellimit të motivit patriotik do të ndalemi te disa poezi që e përbëjnë trungun e këtij motivi siçë janë:”Mos”, “Peng”, “Nuk do të këndoj më”, “Në duar”, “Kohë e pakohë”, “Emri në lashtësi”, “Etërit” etj., të cilat japin forcën poetike të autores e cila ka prit një ditë që:

“Kënga të jehojë

Fëmija të belbëzojë për t’kaluarën

Kënga të këndohet me lahutë”

Përmes vargjeve në vazhdim vërehet optimizmi i autores për ditë më të mira ku në këtë mënyrë e paraqet pritjen:

“Do të pres një ditë

Flamuri të valojë mbi kulla”

(poezia “Pres një ditë”, faqe 18).

Ende pritja e autores për të valuar flamuri në kullat tona do vazhdojë për fat të keq.Në Kosovë valon flamuri kombëtar nëpër kulla, sheshe, ndërtesa etj., ndërsa te ne ende edhe në këtë fillimshekull nuk ka shenja sa i përket lejimit të përdorjes së lirë të simboleve kombëtare.

Strukturimi

Pjesë e këngëtimit poetik të Sadetes janë edhe motivi social dhe i kurbetit, ku kisha veçuar poezinë ” Për të gjithë”, ku paraqet një skenë dhimbëse për skamnorë ku numri i tyre është për t’i vajtuar, ku nënat e baballaret derdhin lot në heshtje për fëmijët e tyre të uritur.Ata nuk kanë festë, por sfidojnë vdekjen nga uria këtë mjaft mirë e paraqet me vargje poetike:

Sa ofshamje shpirti dalin

Nga thellësia e zemrës gjak

Skamja nuk e gëzoi sot fëmijën

Ai me gëzim kremton ëndrrën”

(Poezia “Për të gjithë”, faqe 49).

Ndërsa te motivi i kurbetit lexuesi ndeshet me vargjet e poezisë “Shkuan me agimin”, ku paraqet një skenë shumë prekëse për kurbetçarët të cilët kishin kaluar, kalojnë tani e për fat të keq koha si e dikton situatën edhe do të kalojnë shumë kodra, lumenjë oqeane etj., për ta siguruar kafshatën e gojës për familjet e tyre.

Shumica e poezive të këtij vëllimi janë janë dyvargjësha, por kemi erdhe poezi trivargjëshe, katërvargjëshe, por kemi edhe dy poezi të gjata posi poema e ato janë:”Psallmë heshtjeje”e ndarë në tri këngë dhe “Psallmë për Xhejlanen” e ndarë po ashtu në tri këngë.

Kur jemi te këto dy poezi mund të themi se Sadetja e ka dhënë maksimumin krijues nga thellësia shpirtërore e saj me qëllim të arritjes së synimit për të pasur vlerë të qëndrueshme vargjet e këtyre poezive.

Në poezinë “Psallmë për Xhejlanen”, autorja paraqet kohën e mëhershme të kanunit që ka mbizotëruar në nënqiellin shqiptar, ku gjinisë femrore iu ka mohuar shkollimi.Më së miri Sadetja e përshkruan protagonisten e kësaj poezie shoqen e vet Xhejlanen ku nuk iu dha rasti te jetë e barabart me shoqet tjera për t’u shkolluar, andaj autorja me anë të vargjeve rrëfehet kështu:

“Net të tëra së bashku

Kaluam pa gjumë

Ti derdhje lot për shkollën

Agimin gjete me sy të enjtur”

(Poezia “As pranverë, as verë”, faqe 73).

Vlera

Veprën e botoi shtëpia botuese “Vatra” në Prishtinë.Recenzentë të veprës janë dy shkrimtarët dhe kritikët letrar kosovarë Hasan Hasani dhe Haxhi Vokshi,autorë të shumë veprave.Vepra “KËRKOJ KOHË TË QETË” e poeteshës Sadete Presheva është një përmbledhje e poezive për të rritur.Vepra ndahet në 4 cikle dhe shtjellon tema dhe motive mjaft interesante.Gjithsej janë të përmbledhura 67 poezi.Redaktor i veprës është poeti preshevar Jonuz Fetahaj. Kjo është vepra e katërt e poeteshës në fjalë.Sadete Presheva është poetesha e pare shqiptare në Kosovë dhe në viset shqiptare të ish Jugosllavisë.Veprën e pare e botoi në vitin 1972 në Prishtinë dhe si vepër e pare e një krijuese shqiptare bëri bujë dhe u ribotua disa here në Kosovë dhe Tiranë.Sadete Presheva hapi një rrugë të re të krijueseve shqiptare,por pas saj u radhitën një varg emrash të krijueseve.Një kohë nuk botoi por nuk heshti “Poeti dhe deti nuk heshtin kurrë”. Pas disa viteve poetesha u paraqit me përmbledhje të poezive të cilat i botoi njërën pas tjetrës.Me këtë vepër që doli këto ditë na befasoi.Vepra trajton tema dhe motive të ndryshme nga jeta e popullit shqiptarë.Motivet kryesore i rrjedhin nga vendlindja (Rahovica),Presheva ku jeton,traditat shqiptare të malsisë.Pra i qanë hallin bashkvendasve të saj si skamjen,varfërinë,mërgimin,fatin e femrës shqiptare,etj Poetesha krenohet me traditat shqiptare dhe është shumë optimiste dhe prêt një ditë më të bardhë kur populli shqiptar i bashkuar nën flamurin kombëtar do të jetojë pa kufi.Poetesha Sadete Presheva përdorë një stil të popullit për ta kuptuar vetë populli,Poetesha premton mjaft për të ardhmen.

Prej gjithë kësaj që u tha deri tani mund të themi se përmbledhja poetike “Kërkoj kohë të qetë” e poeteshës Sadete Presheva, del konstatimi se libri në fjalë i posedon kriteret e librit të botueshëm me vlera të kënaqshme artistiko-letrare dhe njëkohësisht në të ardhmen presim botime edhe më të avancuara nga kjo penë e njohur në letrat shqipe… Bilall Maliqi


3 Komente

  1. Mragarita, Korcë, January 18, 2012:

    Unë kam menduar se Presheva ka vetem pilota..po paska edhe shkrimtarë, qe po shkruajkan vjerrsha..julumtë juve vëllezër, jemi krena me ju…

  2. Besa (Bilac) Mitrovicë, January 18, 2012:

    Po, ka si nuk ka shkrimtarë në Lginbëne Preshevës bile edhe ate shumë bile.. ku pjesa dermuese ende jane aktive ne Preshevë edhe pse disa kanë kërkuar azil n’Kësovë..Me ket po dëshmohet se Presheva ka një vlerë të veçantë për artin e shkruar, qoftë në poezi ose prozë. Këto vlera artistike me sukses i ruajtën shkrimtarët, të cilët me shkrimet e tyre ngritën kulturën letrare në piedestalin më të lartë, duke promovuar dhe përfaqësuar Preshevën nëpër manifestime të ndryshme letrare, qoftë në Kosovë por edhe më gjerë në perendim. Një meritë të madhe për ngritjen dhe avancimin e kulturës letrare të komunës sonë kanë edhe këta shkrimtarë, poetë, publicist me njvajlë kirjuesiot tanë të cilët bënë edhe me »të njhur Luginëne Preshvës duke sesnibilzuar cështjen shqiptare si Rexhep Ismajli, Mexhid Mehmeti, Jonuz Fetahaj, Qerim Arifi, Mirko Gashi, Vehbi Bajrami, Nefail Maliqi, Albina Idrizi, Hasan Emërllahu, Bilall Maliqi, Fehime Selimi, Agron Borici, Demush Berisha, Ramadan Rexhepi, Demir Behluli, Sadete Presheva, Shkëlzen halimi, Gani Misini, Xhemë Karadaku, Avni Halimi, Nerimane Kamberi, Xhemaludin Salihi, Sevdail Hyseni, Burbuqe Agushi, Ferid Selimi, Vazhid Xhelili, Drenushë Halili, Nehat Ramizi, Halim Hasani, Arsim Halili, Mejdi Shabani, Lorita Ismaili, Llukman Halili, Fatma Salihu, Almedina Ahmeti, Ibadete Halimi, Mirnesa Imeri, Dashnim Habibi etj, të cilët themeluan dhe udhëhoqën edhe klubin letrar “Feniks” të Preshevës, duke botuar libra cilësorë dhe gjithnjë duke bashkëpunuar edhe me shkrimtarë nga Kosova, kështu që arritën me sukses ta ruajnë barazpeshën e vlerave të arritura nga vetë këta emra.

  3. Sabedini, nga Rahovica (sot Hsabeg), January 18, 2012:

    Me sa mbaj unë mend Kllubi letrar “Fenix” në përbërjen e vet ka emra të njohur ndër ne, madje në Kosovë, por ka edhe disa nxënës të cilët gjatë këtyre dy viteve kanë botuar libra pikërisht nën llogon e klubit letrar “Feniks” e që pakashumë i plotësojnë kritertet e librit të botueshëm gjithnjë duke e ruajtur origjinalitetin e krijimeve të tyre, dhe janë anëtarë të këtij klubi të vetëm në tri komunat tona. Po sërish po themsi se mirë është nga këta poetë të rinjë të cilët më mirë që ato pare i kanë futur n’liber se sa me i hargjue kafenve apo me i bae rrush e kumlla te Duki n’byrek apo indianka…
    Shpresojmë se në të ardhmen bashkëpunimi me shkrimtarë dhe me shtëpi botuese, që merren me përpunimin e poezive do të jetë evident dhe në të ardhmen do të kemi libra që i plotësojnë kriteret e botimit.

Komentoni